Opinie: wisselende oogmetingen opticiens (Consumentenbond)

Goed en comfortabel zien is belangrijk. Een goede bril is een vereiste, en een goede oogmeting is het halve werk. De Consumentenbond heeft undercover onderzoek gedaan bij verschillende optiekketens en particuliere opticiens. De resultaten zijn bekend, ze waren overal op het nieuws te horen en te zien. Mocht je desondanks de berichtgeving gemist hebben? Klik hier voor het artikel.

Wat opvalt is dat de Eyelove het wel erg slecht doet. De klantervaring is 2 punten lager dan bij de Hans Anders; een keten die lang als de onderkant van de markt werd gezien. De kwaliteit van de meting is zo waar nog slechter; dat is simpel te verklaren. Bij Eyelove worden je ogen niet gemeten, de sterkte wordt geschat naar aanleiding van een volautomatische (onbetrouwbare) meting die louter als startpunt van een oogmeting gebruikt dient te worden. Meer dan dat kan de shampooverkoper ook niet, aangezien zij geen gediplomeerd opticien is. Ze heeft slechts een cursus van 2 dagen gevolgd bij Eyelove. Bij Hans Anders wordt de oogmeting iets beter beoordeeld met een 6,6; daarmee vallen zij tussen de Eyelove en de overige optiekketens in. De overige ketens scoren redelijk goed, de betrouwbaarheid van de metingen is redelijk vergelijkbaar.

Waar niet over gesproken wordt is de meetresultaten van de onafhankelijke optiekbedrijven. En dit is nou nét waar ik benieuwd naar ben. Het artikel beschrijft dat elke proefpersoon 1 onafhankelijk optiekbedrijf heeft bezocht, dus dat zijn 20 oogmetingen. Bij de onafhankelijke opticien staat doorgaans goed gekwalificeerd personeel met minstens een MBO opleiding (opticien/contactlensspecialist), of een HBO opleiding (optometrist). Ik ben zelf als optometrist werkzaam in het ziekenhuis, en wanneer patiënten mij vragen welke opticien ik zou aanraden, verwijs is deze standaard naar de onafhankelijke opticiens. Deze opticien is doorgaans duurder, maar weet wat hij doet, weet wat hij ziet, en weet wat hij verkoopt. En misschien nog belangrijker; wij weten ook wat deze opticien doet. In het ziekenhuis zien wij alle verwijzingen die opticiens opstellen voorbij komen. De onafhankelijke optiekbedrijven zijn hierin veruit de meest betrouwbare partij, en hiervan ontvangen wij verhoudingsgewijs de minste onnodige doorverwijzingen. Dat ik voorstander ben van een beschermende titel voor de opticien mag dan ook duidelijk zijn.

Dus, Consumentenbond, om jullie onderzoek écht zin te geven zouden jullie de resultaten van de onafhankelijke optiekbedrijven mee moeten nemen in de resultaten. Want jullie zijn er geweest, dat vertellen jullie ons zelf. Daarna pas kunnen we zien wat het verschil is tussen de brillenstunter op RTL4 en de “dure” opticien.

Myopie preventie bij kinderen, voorkom een sterke bril (inclusief calculator)

Myopiepreventie, in het Engels myopia control, is een relatief nieuw begrip in de oogheelkunde. Doordat kinderen vaker voetbal op de PlayStation spelen dan op het voetbalveld, de iPad leuker vinden dan oorlogje spelen en de telefoon op jonge leeftijd ook al belangrijk is, komen ze te weinig buiten. Veel kijken op korte afstand, en een gebrek aan natuurlijk licht, zorgt er voor de myopie steeds vaker voorkomt. Myopie staat ook bekend als bijziendheid, en resulteert in een min-bril of contactlenzen. Maar myopie is niet geheel zonder gevaar.

Myopie, een te lang oog zorgt er voor dat het brekingspunt van het oog vóór het netvlies ligt.

Myopie ontstaat doordat het oog in lengte blijft toenemen tijdens de groei. Door deze toename in lengte wordt de kans op serieuze oogaandoeningen steeds groter. Denk hierbij bijvoorbeeld aan netvliesloslatingen en glaucoom. In Azië heerst al een ware myopie-epidemie, waar vrijwel alle jongeren een min-bril dragen. Ook in Nederland gaan we steeds meer deze kant op. Daarom is het goed dat er steeds meer onderzoek komt naar het voorkomen van progressie van myopie. Er zijn verschillende methoden om de progressie van myopie af te remmen. Zo zijn nachtlenzen (orthokeratologie, ortho-k) bewezen effectief, maar ook zachte multifocale lenzen blijken te werken. Speciaal voor myopiepreventie worden er nu multifocale nachtlenzen ontwikkeld, welke het effect van nachtlenzen en multifocale zachte lenzen moet combineren voor een nog effectievere aanpak. Daarnaast bestaat de atropine-behandeling waarbij het kind gedruppeld wordt met atropine, al dan niet in lage dosering. Atropine zorgt er voor dat het oog niet meer kan accommoderen (scherpstellen voor dichtbij), en maakt de pupil groter. Dit vereist dan ook een goede zonnebril, en een goede bifocale bril, anders kan het kind niet meer lezen.

Lees verder

Wat doet de orthoptist

Orthoptisten zijn speciaal opgeleid in het vakgebied dat zich richt op de samenwerking tussen de ogen. Denk hierbij aan scheelzien, luie ogen maar ook aan nystagmus. Waar de gewone oogarts en optometrist hier afhaken, gaan zij verder. Orthoptisten werken veelal zelfstandig en stellen hun eigen behandelplannen op. Dit blijft altijd onder superivisie van een oogarts, en elke patiënt moet ten minste eens door de oogarts gescreend zijn op afwijkingen aan het oog (hier zijn orthoptisten namelijk minder in thuis).

De meeste patiënten die bij de orthoptist komen zijn kleine kinderen, vaak tot 12 jaar. De orthoptist doet hierbij verschillende onderzoeken om de samenwerking van de ogen te bepalen, onderanderen door te testen op het zien van 3D. Ook zullen de kinderen hier in de regel druppels in hun ogen krijgen (cyclopentolaat) welke het accommodatievermogen van de ogen tijdelijk stil legt. Zodoende kan de orthoptist de sterkte van een eventueel benodigde bril bepalen. Jonge ogen zijn extra goed in accommmoderen, zodoende is het vrijwel onmogelijk om een correcte bril voor te schrijven zonder gebruik van deze druppels. Afhankelijk van de behandeling zal een patiënt bijvoorbeeld geopereerd kunnen worden om de scheelstand van de ogen te corrigeren. De uitgangspositie is dat daarbij eerst een eventueel lui oog behandeld moet zijn.

© littlefoureyes.com

Oudere mensen kunnen ook terecht komen bij de orthoptist. Denk hierbij aan mensen met dubbelzien klachten, een nystagmus, mensen die bekend zijn met multiple sclerose of bijvoorbeeld mensen met Parkinson. De orthoptist zal in deze gevallen kijken hoe de beste situatie voor deze patiënt benaderd kan worden, danwel met een bril, danwel door middel van een operatie, danwel door adviezen te geven in de zin van bijvoorbeeld het aannemen of vermijden van een bepaalde houding.

Voor volwassenen geldt in de regel dat zij eerst een afspraak krijgen bij een oogarts, en later een afspraak krijgen bij een orthoptist als dat nodig is. Voor kinderen wordt vrijwel altijd een gecombineerde afspraak gemaakt bij de orthoptist en daarna direct de oogarts. Let op, om een orthoptist te bezoeken is eveneens een verwijzing van de huisarts, jeugdarts of het consultatiebureau nodig.

Op vakantie? Denk aan een tweede bril!

Het is weer vakantietijd, en dat betekent lijstjes maken wat er allemaal mee moet op vakantie. Een veel vergeten onderdeel is echter de bril. Oké, de bril die je elke dag op hebt, die gaat vanzelfsprekend mee. Maar een reservebril is wellicht geen overbodige luxe; al is het maar met alleen verte sterkte. Stel je voor dat er in Egypte iets gebeurt waardoor je je onherstelbaar beschadigt. Dan koop je ook niet zomaar een nieuwe bril in het buitenland, en zit je met een groot probleem.

kapottebril

Ga je met de auto op vakantie dan is het niet alleen een aanrader, maar is het ook al snel verplicht om een reserve bril, of contactlenzen, mee te nemen! In Duitsland, Frankrijk, Portugal, Spanje, Oostenrijk en Zwitserland moet je namelijk altijd een reservebril of contactlenzen bij je hebben in de auto. Mocht je op de een of andere manier langs de weg gezet worden, en er wordt geconstateerd dat je geen tweede bril bij je hebt, dan levert dit een boete op. En als je er over nadenkt is het niet eens erg overdreven. Stel je hebt een sterkte van -5, en je partner heeft geen rijbewijs. Als er onderweg iets gebeurt, je kind probeert een wesp weg te slaan waarna jouw bril door de lucht vliegt, dan sta je daar op de Duitse Raststätte.

Neem altijd een alternatief mee, zij het een extra bril, zij het een extra set lenzen. Je wil niet zonder komen te zitten.

Lees verder

Tablet zorgt voor meer brillen bij kinderen

Het Erasmus MC heeft bevestigd wat al langer gedacht wordt: kinderen die weinig buitenspelen hebben vaker een bril nodig. Het Erasmus onderzocht 6000 Rotterdamse kinderen vanaf hun geboorte tot hun zesde levensjaar. Het blijkt dat kinderen die meer dan 2 uur per dag lezen, computerspelletjes spelen of op de iPad bezig zijn een grotere kans hebben om bijziend (myoop) te worden. Gemiddeld zaten de bijziende kinderen uit het onderzoek 45 minuten per dag achter de computer, tegenover 33 minuten bij niet-bijziende kinderen. Daarnaast speelden de bijziende kinderen gemiddeld één uur en 18 minuten buiten, tegenover één uur en 58 minuten bij niet-bijziende kinderen.

©ANP

©ANP

Op dit moment is zo’n 2.5% van de onderzochte kinderen al bijziend. Verwacht wordt echter dat dit oploopt tot 50% tegen de tijd dat de onderzochte kinderen de leeftijd van 20 jaar behalen. Deze verwachting is gebaseerd op buitenlands onderzoek. Daaruit blijkt volgens onderzoeker Roelof Polling dat als een oog eenmaal bijziend raakt, dat deze bijziendheid vaak extra toeneemt zolang het oog nog in de groei is.Lees verder

Medicijngebruik en de ogen

Bij een goede anamnese hoort naast het uitvragen van de klachten ook het uitvragen van de medicatie. In het ziekenhuis is dit geen probleem, maar in de optiek hoor ik dan vaak de reactie “ik gebruik wel medicijnen maar die doen niks met de ogen.” Deze aanname is helaas fout, alle medicijnen hebben bijwerkingen, vaak ook oogheelkundig. Zo kunnen medicijnen droge ogen veroorzaken, of wisselingen in het zicht. Aangezien een optometrist geen medicijnen heeft gestudeerd, zal een optometrist in de optiek niet alle medicijnen kennen. Het overgrote deel van de voorgeschreven medicatie is echter vrij makkelijk te herleiden. Zo zullen de medicijnen voor een hoge bloeddruk, diabetes mellitus, verhoogd cholesterol en hart en vaat ziekten vaak wel bekend zijn, aangezien deze erg vaak voor komen.

Medicatie

Aan de hand van de medicatie die u gebruikt kunnen we niet alleen kijken naar eventuele oogheelkundige afwijkingen die daardoor veroorzaakt kunnen worden, maar we kunnen het ook omdraaien. Als we weten dat u 2x per dag 500mg metformine slikt, dan weten we automatisch dat u bekend bent met diabetes mellitus. Zodoende zijn we extra attent op de afwijkingen die voor kunnen komen bij diabetes mellitus, alsmede de afwijkingen die veroorzaakt kunnen worden door de medicatie (bijwerkingen). Zelfs een simpel pilletje als desloratadine (Aerius) welke gebruikt wordt voor de hooikoorts, en vrij verkrijgbaar is, kan bij ons al de puzzelstukjes in elkaar laten vallen.

Het is erg makkelijk om een overzicht te krijgen van de medicatie die u gebruikt. Vraag dit aan bij uw apotheek en zij zullen een overzicht uitdraaien. Neem dit mee wanneer u naar het ziekenhuis gaat, maar ook wanneer u naar de opticien gaat! Kies voor een goede opticien, liefst een waar een optometrist werkzaam is, zodat uw ogen echt serieus genomen worden. Indien de huisarts u doorverwijst naar de oogarts dan staat de medicatie vaak ook op de verwijsbrief. Controleer het overzicht voordat u naar ons toe komt, vaak staat er nog reeds gestaakte medicatie op de lijst.

Bijziend of verziend, wat is wat ook al weer?

Myopie of hypermetropie
Bijziendheid en verziendheid zijn termen die iedereen wel eens gehoord heeft. Deze 2 termen dekken lang niet alle afwijkingen qua sterkte, maar geven snel een beeld van wat iemand voor afwijking heeft. Het is zo dat bijziend betekent dat diegene voorwerpen van dichtbij scherp ziet. Dit geldt andersom voor verziend: die persoon ziet veraf juist scherp. Maar daar zit ook meteen een valkuil. Iemand met een afwijking van +6 in zijn bril is verziend. Echter, deze persoon ziet zonder bril zowel veraf als dichtbij wazig. Als we dit omdraaien, we nemen iemand met een bril van -6, dan ziet deze persoon inderdaad scherp voor dichtbij. Maar een simpel rekensommetje (1/6=0.16) leert ons dat deze persoon op een afstand van 16cm scherp zal kunnen zien. De normale leesafstand is doorgaang ±42cm. Deze persoon kan dus niet scherp lezen, tenzij het object erg dichtbij gehouden wordt. Een opticien spreekt dan ook liever van myopie (min-sterkte) en hypermetropie (plus-sterkte). Iemand die verziend is hoeft namelijk helemaal niet scherp te kunnen zien in de verte: dat geeft verwarring. Maar er zijn nog meer aspecten in brilsterkte die het zicht kunnen beïnvloeden.

De vorming van het beeld op het netvlies bij een myoop en een hyptermetroop oog.

De vorming van het beeld op het netvlies bij een myoop en een hypermetroop oog.

Cilinder
Daarnaast hebben we ook nog de cilinder. Dit aspect van de brilsterkte heb ik al uitgelegd in het artikel “Wat is een cilinder?“.

Hoe mooi het oog ook is, bijna niemand heeft 2 perfect ronde ogen. Hoe krommer het hoornvlies, hoe sterker de lichtstralen worden gebroken. Dit wordt weergegeven als de verticale lichtstralen die breken op het “1st focal point”, en de horizontale lichtstralen die breken op het “2nd focal point”.

In plaats van 1 mooi brandpuntje, ontstaan er 2 brandpunten (meer precies: brandlijnen). Nu willen we deze 2 brandpunten natuurlijk op elkaar krijgen op de gele vlek in het oog: dan zien we het scherpst. Dit doen we in dit geval door de lichtstralen in de verticale richting minder sterk te laten breken. Dit noemen we een cilindersterkte.

Presbyopie
Een moment waarop veel mensen de opticien bezoeken is rondom een leeftijd van 45 jaar. Er ontstaan leesproblemen, en ook in de verte wordt het zicht soms minder. Het instelvermogen van de ooglens (accommodatie), en daarmee het vermogen om beelden scherp op het netvlies te krijgen wanneer deze op een kortere afstand worden gehouden neemt af. Dit is een geleidelijk proces en zal bij iedereen voorkomen. Aan de hand van de leeftijd is het ook vrij gemakkelijk om in te schatten wat deze afwijking precies is. Dit is, anders dan bij myopie/hypermetropie/cilinder een sterkte die niks zegt over de vorm of de bouw van het oog. Het gaat louter om het instelvermogen, en dit zegt dan ook niks over het oog zelf, maar alleen over de leeftijd van de ooglens. Dit zorgt er echter wel voor dat iemand die nooit een bril nodig heeft gehad wazig gaat zien voor dichtbij, maar veraf scherp ziet: deze persoon lijkt dan verziend. Ook hier zien we dat deze term niet accuraat is. Er is namelijk sprake van presbyopie: een afname van het accommodatievermogen van het oog.

Concluderend
De termen bijziendheid en verziendheid maken het voor een leek snel inzichtelijk om wat voor afwijking het grofweg gaat. De term is zodoende dan ook redelijk toereikend voor de meeste mensen. Echter, voor opticiens, contactlensspecialisten en optometristen dekt dit niet de lading: we willen meer weten over de precieze afwijking van de ogen. Als u dan ook de term bijziendheid of verziendheid gebruikt zal de opticien deze graag nader toelichten voor uw situatie.

Oogheelkunde: wie doet wat?

Oog

Binnen de oogheelkunde zijn er veel verschillende taken die je kan verrichten. Maar wie doet nou precies wat? Kan een opticien ook lenzen controleren? En kan een optometrist medicatie voorschrijven? En wat doet de assistent van de oogarts allemaal? We onderscheiden 2 verschillende takken van de oogheelkunde: de optiek en het ziekenhuis en beschrijven wie er werken en wat hun taken zijn. Onderstaand overzicht is hoe het is geregeld op mijn werkplekken. Dat neemt niet weg dat een ander ziekenhuis er een andere visie op na kan houden waardoor het proces net iets anders kan lopen.

Optiek:
Opticien: Een opticien meet de sterkte van de ogen. Daarnaast wordt een opticien opgeleid om de klant van een zo goed mogelijk advies te voorzien wat betreft montuur, glazen et cetera. Achter de schermen zal een opticien de brillen repareren en monteren. Dit is een MBO opleiding.
Contactlensspecialist: Een contactlensspecialist is altijd eerst een opticien, en leert daarna verder over contactlenzen. Een opticien leert in de regel niks over contactlenzen. Regels die van toepassing zijn op het meten van de ogen kunnen in veel gevallen bij contactlenzen overboord gegooid worden. Er is een andere aanpak nodig, en er is zeer veel kennis over de verschillende typen lenzen en materialen nodig. Een goede contactlenscontrole wordt dus minstens door een contactlensspecialist uitgevoerd. Ook deze opleiding is op MBO niveau.
Optometrist: Als optometrist kan je zowel ogen meten als contactlenzen controleren. Daarnaast is er op de opleiding veel aandacht voor het medische aspect. Een optometrist kan ook vooronderzoeken doen voor laserklinieken. Daarnaast kunnen er samenwerkingsverbanden zijn tussen de huisarts en het ziekenhuis, om zo onnodige consulten bij de oogarts te besparen, maar de kwaliteit van de zorg hoog te houden. Optometrie is een HBO opleiding die in Nederland alleen op de Hogeschool Utrecht wordt aangeboden.

Ziekenhuis:
Doktersassistent: De dokterassistent is veelal een administratieve hulp van de oogarts(en) die er voor zorgt dat de spreekuren soepel draaien. Denk hierbij aan het welkom heten van de patiënten, voormetingen verrichten et cetera. Daarnaast kan de doktersassistent assisteren bij poliklinische verrichtingen en kan deze zelfstandig bepaalde onderzoeken uitvoeren indien daar nascholing voor is geweest. De opleiding voor doktersassistent is op MBO niveau.
Technisch oogheelkundig assistent (TOA): Als TOA verricht je zelfstandig oogheelkundige onderzoeken nog voordat de patiënt bij de oogarts komt. In de praktijk komt dit vaak neer op het meten van het gezichtsvermogen, de oogdruk en een aantal andere aspecten die afhankelijk zijn van de bezoeksreden van de patiënt. Ook geeft de TOA vaak de druppels die er voor zorgen dat de pupil groot wordt zodat de oogarts het netvlies kan bekijken. Een TOA werkt zelfstandig, maar heeft altijd de oogarts beschikbaar indien nodig. De opleiding voor TOA is op MBO niveau.
Optometrist: Een optometrist kan ook werkzaam zijn in het ziekenhuis en hier zelfstandig patiënten onderzoeken. Waar de TOA een patiënt voorbereidt voor de oogarts, doet de optometrist het gehele onderzoek zelf. Wanneer de optometrist klaar is met het onderzoek wordt er overlegd met de oogarts, en schrijft de oogarts eventuele medicatie voor. Een optometrist mag geen medicatie voorschrijven. Optometrie is een HBO opleiding die in Nederland alleen op de Hogeschool Utrecht wordt aangeboden.
Oogarts: De oogarts is eindverantwoordelijke voor de diagnose. De oogarts schrijft medicatie voor en verricht de operaties. Ook bepaalt de oogarts op welke termijn een patiënt weer terug moet komen naar het ziekenhuis en welke onderzoeken er verricht moeten worden. Bij vragen is de oogarts uw aanspreekpunt, al dan niet via de doktersassistent. Netals elke art moet een oogarts eerst basisarts worden, en zich vervolgens specialiseren.

Wat is een cilinder?

Een cilinder (astigmatisme) is maar een bijzondere sterkte, althans, als we de klanten mogen geloven. 90% van de mensen heeft een cilinder in een bepaalde mate. Dat is dan ook wat ik meteen zeg als iemand mij vertelt dat hij/zij wel een cilinder in zijn bril heeft. Het klink heel spannend, maar het valt reuze mee. Als de cilinder niet hoger is dan -2.25 (opticiens drukken de cilinder uit in een negatieve waarde) kost het ook niks extra’s qua glazen. Maar hoe werkt zo’n cilinder nou?

3D-model van een oog met een cilinder.

3D-model van een oog met een cilinder.

Lees verder

Steekproef opticiens

Vrijdag 10 oktober 2014.
Samen met een collega besluiten we om eens te kijken hoe andere opticiens het voor mekaar hebben. Ik werk bij een particuliere opticien, zij bij Eye Wish Opticiens. We zijn benieuwd naar de klantvriendelijkheid van andere winkels, en ook vooral de deskundigheid. We onderwerpen 3 opticiens in Rotterdam aan een steekproef. We verzinnen een veelgehoorde klacht: de huisarts heeft geadviseerd om de ogen te laten meten nadat aangegeven is dat er vaak hoofdpijnklachten aanwezig zijn. Deze zijn met name na veel lezen aanwezig, en spelen al een langere tijd. Een opzienbarende steekproef met verrassende resultaten!Lees verder