Bandagelenzen

Bandagelenzen zijn vrij onbekend bij de meeste mensen. Ook oogartsen denken niet altijd aan bandagelenzen als optie om ernstige droge ogen te behandelen. Een bandagelens is in feite niet meer dan een zachte contactlens zonder sterkte. Een bandagelens functioneert als een soort pleister: hij dekt het oog af. Zo kan hij irritatie verminderen, en kan een beschadigd hoornvlies worden afgedekt voor invloeden van buitenaf en/of dat vervelende ooglid wat anders continu over een wondje glijdt. Zo kan het hoornvlies zich herstellen zonder dat dit direct veel pijn tot gevolg heeft. Mensen die bekend zijn met zachte contactlenzen zullen waarschijnlijk wel herkennen dat de ogen soms gevoeliger zijn ná het uithalen van de contactlenzen dan tijdens het dragen hiervan. Dit komt doordat de zachte contactlens de irritatie maskeert. Als dit het geval is dien je de contactlenzen vooral niet verder te dragen en doe je er verstandig aan om bij de contactlensspecialist langs te gaan. Wanneer iemand harde lenzen draagt (Rigid Gas Permeable, RGP) zal diegene bij irritatie direct zijn contactlenzen uitdoen, gewoonweg omdat inhouden dusdanig irriterend is dat dit niet is vol te houden. Dit maakt harde lenzen dan ook een veel veiligere optie dan zachte contactlenzen.

Een zachte contactlens

Bandagelenzen worden gebruikt bij mensen met bijvoorbeeld ernstige droge ogen. Ook worden ze gebruikt bij mensen die hun ogen hebben laten laseren door middel van een PRK-behandeling (ook bekend als LASEK) of een andere ingreep aan het hoornvlies. Bij mensen met droge ogen worden de bandagelenzen soms tijdelijk, maar vaak chronisch gedragen. Omdat het permanent dragen van een contactlens ook infectiegevaar met zich meebrengt wordt er regelmatig voor gekozen om hiernaast chronisch antibiotica-druppels te gebruiken (2x per dag chlooramfenicol, conserveermiddelvrij). Maandelijks worden de lenzen vervangen bij de oogarts en/of optometrist. De ogen worden dan ook maandelijks streng gecontroleerd. Zelf inzetten of uithalen is dan ook niet nodig, dat doen wij.

De zorgverzekeraar vergoedt bandagelenzen zonder sterkte vanuit de basisverzekering omdat deze gezien worden als verbandmiddelen zoals te lezen op de website van Zorginstituut Nederland (zie kopje “bijzondere optische hulpmiddelen”).

Vermoeide ogen tijdens of na het lezen

Tijdens of na het lezen hebben veel mensen last van vermoeide ogen en ervaren zij soms druk rondom de ogen die kan uitstralen naar het hoofd. Hierbij gaat geregeld ook tijdelijke vermindering van het zicht gepaard, het idee alsof je door een vlies kijkt. Dit vlies gaat meestal weg na goed knipperen. Tranende ogen of een zandkorrelgevoel kunnen hier ook bij optreden.

Al deze klachten wijzen allemaal naar een droog oog en horen allemaal bij elkaar (zie ook: brandende, jeukende of tranende ogen). Een droog oog kan een prikkeling geven welke de traanproductie vermeerdert wat zorgt voor tranende ogen (zie ook: de oorzaak van tranende ogen). Vermoeidheid na inspanning is een kenmerkende en veel gehoorde klacht van droge ogen. Droge ogen zijn vaak te verminderen met kunsttranen (lubricantia) zoals DuraTears of gels zoals Vidisic carbogel. Soms is massage en/of reiniging van de oogleden benodigd om blepharitis te behandelen en/of verstopte talgkliertjes vrij te maken.

Het makkelijke van droge ogen is dat je zelf heel goed kan aanvoelen of je genoeg druppelt of niet. Heb je ondanks gebruik van de druppels nog steeds klachten: druppel dan eens wat vaker. Gaat het erg goed en heb je nergens last van: bouw dan eens een druppeltje af en kijk hoe dat gaat. Kunsttranen hebben geen medische werking en mag je onbeperkt en ongelimiteerd gebruiken. Mocht je je intussen helemaal suf druppelen (bijvoorbeeld 6x of vaker) en lijkt het allemaal niet te helpen? Dan is het wellicht handig om toch even de oogarts te raadplegen. Hij/zij kan dan kijken of conserveermiddelvrije druppels wellicht beter werken, je misschien meer baat hebt bij vettigere druppels of zelfs een oogzalf, of dat er een andere oorzaak van je klachten is.

Een simpele tip om vermoeide ogen iets meer uit te kunnen stellen is om te druppelen vlak voor aanvang van de activiteit. Of dat nou lezen is of tv-kijken of autorijden, dat maakt niet uit.

De oorzaak van tranende ogen

Ik denk dat het veilig is om te stellen dat iedereen wel eens last heeft van tranende ogen. De een alleen in de winter op de fiets, de ander de hele dag door. Tranende ogen kunnen grofweg 2 oorzaken hebben. Soms is het lastig om er achter te komen welke van de 2 oorzaken de schuldige is van het tranen. Het is echter wel heel belangrijk om te weten met welke oorzaak je te maken hebt. Als je namelijk de afvoer van tranen gaat verbeteren door een ingreep terwijl de oorzaak bij een te droog oog ligt zullen de klachten juist toenemen. Daarnaast is het goed om te weten dat élk oog altijd tranen nodig zal hebben om goed te kunnen functioneren. 

Productie van tranen (droge ogen)
Geloof het of niet, maar de meeste tranende ogen beginnen als droge ogen. De ogen tranen meestal niet de gehele dag, maar vooral bij temperatuurwisselingen en intensief kijken zoals lezen en pc-werk. Als hierbij na enige tijd tranende ogen ontstaan komt dit doordat het oog in eerste instantie te droog is. Er wordt vervolgens een prikkel naar de traanklier gestuurd welke dan tranen gaat maken. Dit zijn tranen van het verkeerde soort, dezelfde als wanneer je huilt. Deze biggelen dan ook over je wangen. Om deze tranen te voorkomen zal je oogdruppels moeten gebruiken in de vorm van kunsttranen. Er is dus sprake van een “nat oog” waar vervolgens extra druppels in gedaan moeten worden. Na verloop van tijd zal je, bij consequent gebruik, merken dat de tranen inderdaad minder worden. Ook blepharitis is een belangrijke factor in dit verhaal.

Belangrijke symptomen van een “te droog tranend oog” zijn: tijdelijk wazig zicht na enige tijd intensief kijken, het idee van een vlies voor het beeld, brandende ogen, drukkend gevoel op de ogen. Droge ogen zijn vaker aan allebei de ogen aanwezig en zijn te verbeteren met oogdruppels, ooglidhygiëne, voorlichting en soms punctumplugs en/of een kappenbril. Dit is echter symptoombestrijding. Er is geen manier om de traanklier iets meer vocht te laten produceren van het goede soort.

Droge ogen kennen veel verschillende oorzaken. Denk hierbij aan omgevingsfactoren (airco), allergieën, systemische aandoeningen (syndroom van Sjögren, reuma), ooglidhygiëne et cetera.

De anatomie van de traanklier en traanwegen (aangeduid als traanbuis).


Afvoer van tranen
Als tranen de hele dag aanwezig zijn, ongeacht de activiteiten, zou er sprake kunnen zijn van een probleem in de afvoer van de tranen. De traanbuis kan bijvoorbeeld verstopt zitten. Dit is te testen door middel van een “anel”. Hierbij spuit de oogarts een beetje zoutoplossing in de traanweg. Indien de traanwegen vrij zijn zal deze vloeistof in de keel te proeven zijn. Is er een (partiële) obstructie, dan zal (een deel) van de oplossing terug komen in het oog via de bovenste traanpunt. Indien dit het geval is kan de obstructie door middel van een operatieve ingreep verholpen worden. Deze ingreep gaat vaak in samenwerking met een oogarts en een KNO-arts en wordt een dacryocystorhinostomie (DCR) genoemd.

Ook kan het ooglid wat zijn gaan hangen waardoor de traanpunt niet meer tegen het oog aan ligt, zoals bij een ectropion. Hierbij kan het traanvocht de weg naar de traanpunt niet vinden en zal het eerder over de wangen gaan lopen. Ook deze aandoening vereist operatief ingrijpen, bijvoorbeeld door het ooglid te laten draaien naar binnen zodat de traanpunt weer bij het oog komt.

Wanneer de traanwegen toegankelijk zijn en de traanpunten zijn goed gepositioneerd, en de oogarts weet zeker dat de klachten niet van een te droog oog komen, is er nog de optie om de traanpunt te vergroten. Dit noemt men een 2- of 3-snip. Hierbij wordt het openingetje waardoor de tranen wegvloeien iets vergroot. Dit bevordert de afvoer van de tranen.

Tranende ogen kunnen ook voorkomen bij wat minder frequent voorkomende problemen zoals chronische irritatie door een ooglid dat naar binnen gedraaid zit waarbij de wimpers het hoornvlies continu prikkelen. Zo zijn er wel meer oorzaken te bedenken die niet passen binnen de bovenstaande verdeling. De meeste tranende ogen zijn echter terug te dringen tot bovenstaande 2 oorzaken.

Waarom we alle metingen altijd zelf doen

Veel patiënten die bij ons voor de eerste keer komen zijn eerst langs de opticien geweest. De opticien kan vervolgens de klachten niet verklaren, ziet een vermindering in gezichtsscherpte of ziet andere aanwijzingen om de patiënt door te sturen naar de oogarts. Eenmaal aangekomen bij de oogarts begint het hele riedeltje weer van voor af aan. We (de ondersteuners) meten het zicht, we meten de brilsterkte, we meten de oogdruk. En dat terwijl de opticien juist alles netjes op een briefje heeft geschreven voor ons. Hoe zit dat nou?

Er zijn verschillende redenen om alle metingen nogmaals te doen. Een daarvan is dat wij zorg dragen dat al onze apparatuur goed onderhouden is, gekalibreerd is. En we hebben nogal wat apparaten in de oogheelkunde. Wij weten niet van elke opticien in de omgeving wanneer bij hen de apparatuur voor het laatst onderhoud heeft gehad. Zo voorkomen we dat we uitgaan van verkeerde waardes. Daarbij komt nog dat onze apparatuur mogelijk uitgebreider is (zo meet ons “luchtpufapparaat” ook de dikte van het hoornvlies, opticiens hebben dit meestal niet, dit is voor hun ook niet belangrijk), danwel een hogere scherpte/resolutie geeft dan die van de opticien. In ieder geval is een scan in onze database altijd scherper dan een kopietje op een A4’tje. Daarnaast kunnen we scans in onze database ook beter vergelijken met eventuele nieuwe scans die bij een volgend bezoek worden gemaakt.

Daar komt ook bij dat wij niet weten hoe geschoold degene is die de verwijzing geregeld heeft. Natuurlijk zijn wij redelijk op de hoogte welke opticiens in de regio betrouwbare resultaten bereiken en welke niet. Iedereen mag zich opticien noemen, ook zonder opleiding. Je zou eens moeten weten hoe vaak een patiënt wordt doorgestuurd door de opticien met een afname van de gezichtsscherpte. Bij de opticien wordt bijvoorbeeld 60% zicht gemeten, terwijl ik makkelijk tot de 100% zicht kom. Bij nader onderzoek blijkt er geen sprake te zijn van bijvoorbeeld staar, maar van een droog oog welke de klachten veroorzaakt. Een droog oog is tijdens de meting (refractie) gemakkelijk te herkennen, mits je weet op welke signalen je moet letten. Zouden we in bovenstaand geval de opticien hebben vertrouwd op zijn bevindingen, dan was er aanvullend onderzoek nodig geweest omdat wij het verlies in gezichtsscherpte dan niet zouden kunnen verklaren. Dit betekent onnodig terug komen, onnodig volle spreekuren en onnodige zorgkosten.

Soms is de gangbare apparatuur gewoonweg niet toereikend. Bij iemand met glaucoom willen we de oogdruk ouderwets met de hand meten. Dit omdat deze waardes veel betrouwbaarder zijn dan de luchtpuf, mits deze persoon goed genoeg geschoold is hierin. De opticien meet meestal alleen met de luchtpuf, deze is te beïnvloeden door bijvoorbeeld met de ogen te knijpen: de oogdruk die de luchtpuf meet schiet opeens omhoog. Meet ik hem applanatoir na (ouderwets met de hand), dan blijkt de oogdruk regelmatig lager uit te vallen. Zeker bij gespannen mensen. En laten we eerlijk zijn, van dat luchtpufje worden de meeste mensen toch gespannen.. Ik in ieder geval ook.

Het komt ook voor dat mij gevraagd wordt waarom ik allerlei onnodige metingen doe terwijl iemand bijvoorbeeld puur en alleen komt voor een bultje op zijn ooglid. Dat antwoordt is vrij simpel; we willen een uitgangswaarde vastleggen. Als iemand over 5 jaar komt met klachten van het zicht, dan willen we terug kunnen kijken. Hoe was het zicht toen er geen klachten waren? Welke sterkte zat er toen in de bril? De constateringen die we nu doen, zijn die veranderd ten opzichte van 5 jaar geleden? Zodoende meten we eerst graag voordat we, in het geval van een bultje, het mes in iemand zijn ooglid zetten.

Waarom hebben mijn contactlenzen een andere sterkte dan mijn bril?

Contactlenzen en brillen hebben vrijwel nooit exact de zelfde sterkte. Dit heeft met een aantal technische beperkingen van de contactlens te maken, maar ook met kosten en de manier waarop de sterkte wijzigt als deze direct op het oog wordt gezet. Ik zal uitleggen waardoor de sterkte anders is, en wat voor wijziging hierin verwacht kan worden. Voor het gemak maken we een onderscheid in harde en zachte contactlenzen. De oogmeting die voorafgaat aan het aanmeten van contactlenzen is het zelfde als bij een bril.

Lees verder

Ontstoken oogleden (blepharitis) en verstopte kliertjes (MGD)

Blepharitis
Ontstoken oogleden (blephar = ooglid, itis = ontsteking) is een aandoening die veel voorkomt. Daarnaast is het een aandoening die ook vaak niet opgemerkt wordt door de persoon zelf. Ontstoken oogleden zien er uit als vieze oogleden: er zit vuil tussen de wimpers. Afhankelijk van de ernst van de ontsteking kunnen de oogleden ook dik en rood worden. De ontsteking komt voort uit een overgevoeligheidsreactie op een bacterie die we allemaal bij ons dragen: de stafylokokken. Los van dat het vaak voorkomt, is het ook bijzonder goed te behandelen.

Blepharitis op het bovenste ooglid.

Blepharitis op het bovenste ooglid.

Het belangrijkste is om de oogleden goed schoon te houden. De schilfers zoals op bovenstaande foto moeten verwijderd worden door de oogleden goed te reinigen. Dit kan met lauw water, eventueel met wat babyshampoo. Ook zijn er speciale middeltjes op de markt als Blephasol-lotion en speciale doekjes Supranettes en Blephaclean. Het reinigen van de oogleden moet elke dag herhaald worden (liefst zelfs 2 maal), anders zal de ontsteking terugkeren. Als de ontsteking heftiger is kan de oogarts overwegen om ter ondersteuning een antibiotica-zalf voor te schrijven.Lees verder

De zin en onzin van brillen

© Andy Wolff brillen

© Andy Wolff brillen

Brillen zie je vandaag de dag bijna overal. Is het niet een gewone bril, dan is het wel een leesbril. Brillen mogen gelukkig ook steeds meer gezien worden, en zijn een echt onderdeel van onze hedendaagse mode geworden. Toch wordt een bril in eerste instantie gedragen om er beter door te gaan zien. Waarvoor helpt een bril nou wel, en waarvoor helpt een bril niet?

Een bril helpt wel als:

  • Er een sterkte-afwijking is aan de ogen.
  • Het lezen door normale verouderingsprocessen niet meer gaat als vroeger.
  • Er sprake is van dubbelzien onder bepaalde omstandigheden.

Lees verder

Drukkend gevoel boven de ogen

Druk boven de ogen is een veel gehoorde klacht. Bij goed doorvragen blijkt dat er meestal sprake is van droge ogen (ook tranende ogen vallen hier onder). Deze droge ogen veroorzaken vervolgens de druk boven de ogen. Al moet een goede bril ook niet onderschat word.

deze relatie lijkt echter niet bij elke huisarts bekend. Het is al een aantal keer voorgekomen dat een huisarts en patiënt heeft doorgestuurd naar een opticien voor het meten van de oogdruk. Omdat iemand hier speciaal voor komt doe ik dit dan ook, al vertel ik er direct bij dat er geen enkele relatie is tussen de oogdruk en een drukkend gevoel boven de ogen. De oogdruk blijkt ook altijd binnen de geldende norm te vallen. Indien deze meting bij een optometrist verricht is, zal deze in veel gevallen direct een bril voor kunnen schrijven, of de droge ogen kunnen behandelen.Lees verder

Brandende, jeukende of tranende ogen?

Het is een veel gehoorde klacht, brandende/jeukende/tranende ogen.

Hoe gek het ook lijkt, dit wordt veroorzaakt door droge ogen. Ja, dit geldt ook voor tranende ogen.
Het oog is droog, en dus geïrriteerd, een maakt vervolgens reflextranen aan. Dit zijn, net als tranen bij het huilen, erg waterige tranen. Deze blijven dus niet goed op het oog staan, en stromen dan over de wangen. Deze klachten kunnen toenemen naarmate de luchtvochtigheid daalt, en bij het naar binnen/naar buiten gaan.Lees verder