Myopie preventie bij kinderen, voorkom een sterke bril (inclusief calculator)

Myopiepreventie, in het Engels myopia control, is een relatief nieuw begrip in de oogheelkunde. Doordat kinderen vaker voetbal op de PlayStation spelen dan op het voetbalveld, de iPad leuker vinden dan oorlogje spelen en de telefoon op jonge leeftijd ook al belangrijk is, komen ze te weinig buiten. Veel kijken op korte afstand, en een gebrek aan natuurlijk licht, zorgt er voor de myopie steeds vaker voorkomt. Myopie staat ook bekend als bijziendheid, en resulteert in een min-bril of contactlenzen. Maar myopie is niet geheel zonder gevaar.

Myopie, een te lang oog zorgt er voor dat het brekingspunt van het oog vóór het netvlies ligt.

Myopie ontstaat doordat het oog in lengte blijft toenemen tijdens de groei. Door deze toename in lengte wordt de kans op serieuze oogaandoeningen steeds groter. Denk hierbij bijvoorbeeld aan netvliesloslatingen en glaucoom. In Azië heerst al een ware myopie-epidemie, waar vrijwel alle jongeren een min-bril dragen. Ook in Nederland gaan we steeds meer deze kant op. Daarom is het goed dat er steeds meer onderzoek komt naar het voorkomen van progressie van myopie. Er zijn verschillende methoden om de progressie van myopie af te remmen. Zo zijn nachtlenzen (orthokeratologie, ortho-k) bewezen effectief, maar ook zachte multifocale lenzen blijken te werken. Speciaal voor myopiepreventie worden er nu multifocale nachtlenzen ontwikkeld, welke het effect van nachtlenzen en multifocale zachte lenzen moet combineren voor een nog effectievere aanpak. Daarnaast bestaat de atropine-behandeling waarbij het kind gedruppeld wordt met atropine, al dan niet in lage dosering. Atropine zorgt er voor dat het oog niet meer kan accommoderen (scherpstellen voor dichtbij), en maakt de pupil groter. Dit vereist dan ook een goede zonnebril, en een goede bifocale bril, anders kan het kind niet meer lezen.

Lees verder

Een harde contactlens in het oog na een harde klap op het oog

Bij contactlensinstructies vertellen we iedereen dat een contactlens nooit achter het oog kan komen doordat is oogleden geleidelijk over gaan in het oog. De ruimte boven en onder een oog zijn slechts kleine doodlopende kanaaltjes, zoals op onderstaande foto beschreven bij “superior fornix”. Contactlenzen kunnen hoogstens bovenop het oog gaan liggen, maar zijn daar altijd terug te vinden.

© Eyesteve

Recent heeft er in Ophthalmology een hele opmerkelijke casus gestaan van iemand die harde lenzen draagt (RGP, rigid gas permeable). Een 76-jaar oude man droeg contactlenzen omdat hij in het verleden een hoornvliestransplantatie heeft ondergaan. Nadat deze man een klap tegen zijn oog heeft gehad ontstond er een scheur tussen zijn donorhoornvlies en zijn eigen hoornvlies. Door deze scheur is vervolgens zijn contactlens het oog binnen getreden, waarna deze op de bodem van zijn netvlies is gaan liggen!

Op de foto zie je bij A de scheur tussen het donorhoonvlies en zijn eigen hoornvlies. Vervolgens zie je bij B op de achtergrond het netvlies, links de (witte) oogzenuw met daaruit de bloedvaten. Iets naar rechts van de oogzenuw bevindt zich een iets donkerdere vlek welke we de macula of gele vlek noemen. De contactlens ligt voor de macula, en gedeeltelijk op de oogzenuw. De patiënt onderging een nieuwe hoornvliestransplantatie en een vitrectomie om de contactlens uit het oog te halen. Deze operaties zijn uiteindelijk goed verlopen.

© Ophthalmology, Vlasov, Anton et al. 2017

Bron:
Rigid Gas Permeable Lens Intraocular Foreign Body following Blunt Trauma
Vlasov, Anton et al.
Ophthalmology , Volume 124 , Issue 11 , 1599

Familiair glaucoom

Binnen de oogheelkunde zijn er 3 aandoeningen die vaak genoemd worden op het moment dat we vragen naar familaire oogheelkundige aandoeningen. Dit zijn staar op late leeftijd, maculadegeneratie en glaucoom. Glaucoom is een sluipmoordenaar, het veroorzaakt schade aan je gezichtsveld zonder dat je dit zelf doorhebt. Dit komt doordat de hersenen dusdanig slim zijn dat ze de “missende delen” van het gezichtsveld zelf invullen. Bevindt zich in die “missende delen” iets afwijkends, zoals een bal die de straat over komt rollen, dan neem je dit gewoonweg niet waar. Zie ook het voorbeeld hieronder.

Glaucoom in de praktijk, de zwarte vlek links op de foto bij plaatje B stelt een gezichtsvelddefect voor. De kleine zwarte vlek welke bij plaatje A en B te zien zijn is de oogzenuw ofwel de blinde vlek. Doordat de blinde vlek in beide  ogen op een tegenovergestelde locatie zit compenseert het andere oog de blinde vlek.

Als er sprake is van glaucoom in de familie, onafhankelijk van welke variant, dan is het altijd aan te raden om een oogarts te raadplegen. Bij glaucoom geldt namelijk dat er sprake is van een erfelijke component. Als glaucoom in de familie voorkomt stijgt voor jou ook de kans dat je glaucoom zou kunnen hebben. Hierbij is ook van belang hoe ernstig de mate van glaucoom in de familie is, en hoe dichtbij de persoon met glaucoom in de familie is (een oom is bijvoorbeeld minder belangrijk dan een moeder/zus). De oogarts heeft apparatuur waarmee we glaucoom kunnen ontdekken nog voordat dit voor problemen kan gaan zorgen zoals op bovenstaande foto. Zodoende kunnen we adequaat en preventief ingrijpen, bijvoorbeeld door oogdrukverlagende oogdruppels voor te schrijven of een laserbehandeling toe te passen die de oogdruk doet zakken. Doorgaans wordt aangeraden om deze preventieve controles in te zetten bij een leeftijd van 40+. De oogarts kan dan op basis van de oogdruk, de staat van de oogzenuw en andere eigenschappen van het oog een controletermijn vaststellen. Soms verzoeken we iemand elk jaar terug te komen, soms verzoeken we mensen om over 5 jaar terug te komen.

Het advies luidt dan ook: komt er glaucoom voor in de familie, vraag een verwijzing aan de huisarts om je hier preventief op te laten screenen.

Waarom we alle metingen altijd zelf doen

Veel patiënten die bij ons voor de eerste keer komen zijn eerst langs de opticien geweest. De opticien kan vervolgens de klachten niet verklaren, ziet een vermindering in gezichtsscherpte of ziet andere aanwijzingen om de patiënt door te sturen naar de oogarts. Eenmaal aangekomen bij de oogarts begint het hele riedeltje weer van voor af aan. We (de ondersteuners) meten het zicht, we meten de brilsterkte, we meten de oogdruk. En dat terwijl de opticien juist alles netjes op een briefje heeft geschreven voor ons. Hoe zit dat nou?

Er zijn verschillende redenen om alle metingen nogmaals te doen. Een daarvan is dat wij zorg dragen dat al onze apparatuur goed onderhouden is, gekalibreerd is. En we hebben nogal wat apparaten in de oogheelkunde. Wij weten niet van elke opticien in de omgeving wanneer bij hen de apparatuur voor het laatst onderhoud heeft gehad. Zo voorkomen we dat we uitgaan van verkeerde waardes. Daarbij komt nog dat onze apparatuur mogelijk uitgebreider is (zo meet ons “luchtpufapparaat” ook de dikte van het hoornvlies, opticiens hebben dit meestal niet, dit is voor hun ook niet belangrijk), danwel een hogere scherpte/resolutie geeft dan die van de opticien. In ieder geval is een scan in onze database altijd scherper dan een kopietje op een A4’tje. Daarnaast kunnen we scans in onze database ook beter vergelijken met eventuele nieuwe scans die bij een volgend bezoek worden gemaakt.

Daar komt ook bij dat wij niet weten hoe geschoold degene is die de verwijzing geregeld heeft. Natuurlijk zijn wij redelijk op de hoogte welke opticiens in de regio betrouwbare resultaten bereiken en welke niet. Iedereen mag zich opticien noemen, ook zonder opleiding. Je zou eens moeten weten hoe vaak een patiënt wordt doorgestuurd door de opticien met een afname van de gezichtsscherpte. Bij de opticien wordt bijvoorbeeld 60% zicht gemeten, terwijl ik makkelijk tot de 100% zicht kom. Bij nader onderzoek blijkt er geen sprake te zijn van bijvoorbeeld staar, maar van een droog oog welke de klachten veroorzaakt. Een droog oog is tijdens de meting (refractie) gemakkelijk te herkennen, mits je weet op welke signalen je moet letten. Zouden we in bovenstaand geval de opticien hebben vertrouwd op zijn bevindingen, dan was er aanvullend onderzoek nodig geweest omdat wij het verlies in gezichtsscherpte dan niet zouden kunnen verklaren. Dit betekent onnodig terug komen, onnodig volle spreekuren en onnodige zorgkosten.

Soms is de gangbare apparatuur gewoonweg niet toereikend. Bij iemand met glaucoom willen we de oogdruk ouderwets met de hand meten. Dit omdat deze waardes veel betrouwbaarder zijn dan de luchtpuf, mits deze persoon goed genoeg geschoold is hierin. De opticien meet meestal alleen met de luchtpuf, deze is te beïnvloeden door bijvoorbeeld met de ogen te knijpen: de oogdruk die de luchtpuf meet schiet opeens omhoog. Meet ik hem applanatoir na (ouderwets met de hand), dan blijkt de oogdruk regelmatig lager uit te vallen. Zeker bij gespannen mensen. En laten we eerlijk zijn, van dat luchtpufje worden de meeste mensen toch gespannen.. Ik in ieder geval ook.

Het komt ook voor dat mij gevraagd wordt waarom ik allerlei onnodige metingen doe terwijl iemand bijvoorbeeld puur en alleen komt voor een bultje op zijn ooglid. Dat antwoordt is vrij simpel; we willen een uitgangswaarde vastleggen. Als iemand over 5 jaar komt met klachten van het zicht, dan willen we terug kunnen kijken. Hoe was het zicht toen er geen klachten waren? Welke sterkte zat er toen in de bril? De constateringen die we nu doen, zijn die veranderd ten opzichte van 5 jaar geleden? Zodoende meten we eerst graag voordat we, in het geval van een bultje, het mes in iemand zijn ooglid zetten.

Infographic: blindheid over de wereld

Over de hele wereld worden mensen blind. In de Westerse wereld door andere oorzaken dan bijvoorbeeld in Afrika. Dat heeft te maken met de kwaliteit van de gezondheidszorg, de betaalbaarheid, maar ook met specifieke factoren. Denk bijvoorbeeld aan een grotere hoeveelheid zonlicht rond de evenaar, maar ook insecten die blindheid kunnen veroorzaken ( bijvoorbeeld rivierblindheid). In onderstaande infographic, geproduceerd door “the American Academy of Ophthalmology”. Klik op “continue reading” voor de infographic.Lees verder

De apparatuur van de oogarts

Wat me vaak opvalt in de optiek, maar zeker in het ziekenhuis, is dat mensen verbaasd zijn over hoeveel apparatuur we hebben staan. Al deze apparaten hebben hun eigen functie, en kunnen 1 bepaald onderdeel van het oog tot in detail vastleggen. Zo zijn er apparaten om het hoornvlies te scannen, het netvlies te scannen, de lengte van het oog te meten et cetera. Ik zal aan de hand van foto’s uitleggen wat de functie is van elk apparaat. Hierbij moet worden opgemerkt dat deze apparaten kunnen verschillen per specialist, en ook de hoeveelheid van de apparaten kan wisselen. Zo zal je in het Oogziekenhuis Rotterdam veel meer apparaten tegenkomen dan bij een algemeen ziekenhuis. Ditzelfde geldt ook voor een optiekwinkel met een optometrist versus (bijvoorbeeld) de Hans Anders.

Alle lagen van het netvlies in een gezond oog.

Alle lagen van het netvlies in een gezond oog.

OCT van Topcon © Topcon Medical

OCT van Topcon
© Topcon Medical

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lees verder

Glaucoom (hoge oogdruk)

Glaucoom is een groep aandoeningen aan de oogzenuw die het zicht nadelig (kunnen) beïnvloeden. In de meeste gevallen praten we van glaucoom wanneer de oogdruk te hoog is. De precieze werking is niet bekend, maar er wordt gedacht dat de hogere druk in het oog druk uitoefent op de oogzenuw. De zenuwvezels in de oogzenuw zouden, ten gevolge van de druk, geleidelijk afsterven, wat er voor zorgt dat de zenuwvezels geen informatie (beeld) door kunnen geven aan de hersenen. Dit is ook mogelijk zonder dat de oogdruk te hoog is, dan spreken we van normale druk glaucoom.

De gouden standaard in oogdrukmetingen.

De gouden standaard in oogdrukmetingen.

Lees verder

Drukkend gevoel boven de ogen

Druk boven de ogen is een veel gehoorde klacht. Bij goed doorvragen blijkt dat er meestal sprake is van droge ogen (ook tranende ogen vallen hier onder). Deze droge ogen veroorzaken vervolgens de druk boven de ogen. Al moet een goede bril ook niet onderschat word.

deze relatie lijkt echter niet bij elke huisarts bekend. Het is al een aantal keer voorgekomen dat een huisarts en patiënt heeft doorgestuurd naar een opticien voor het meten van de oogdruk. Omdat iemand hier speciaal voor komt doe ik dit dan ook, al vertel ik er direct bij dat er geen enkele relatie is tussen de oogdruk en een drukkend gevoel boven de ogen. De oogdruk blijkt ook altijd binnen de geldende norm te vallen. Indien deze meting bij een optometrist verricht is, zal deze in veel gevallen direct een bril voor kunnen schrijven, of de droge ogen kunnen behandelen.Lees verder