De toegevoegde waarde van optometristen in de optiek

Als optometrist kan je in verschillende settings werken. Denk hierbij aan het ziekenhuis, een behandelkliniek (zoals Bergman Clinics) of bij een opticien. Elk van deze settings biedt zijn eigen uitdagingen, en eist een andere manier van denken. Er verschuift in de oogheelkunde het een en ander van de tweedelijns zorg (ziekenhuis) naar de eerstelijns zorg (opticien).

slider3-20120822-123513

Zo worden er in samenwerking met bijvoorbeeld Ksyos mensen met Diabetes Mellitus gescreened op oogheelkundige afwijkingen bij de opticien. Voorheen kwam iedereen altijd bij de oogarts, terwijl dit vaak onnodig bleek te zijn. Door deze last van de oogarts weg te nemen heeft de oogarts meer tijd voor de serieuzere gevallen, terwijl de kwaliteit van de zorg gewaarborgd blijft. Hiervoor is het nodig dat de persoon die het onderzoek doet in de eerstelijns zorg voldoende deskundig is. Zo mag het niet voorkomen dat iemand waarbij afwijkingen te zien zijn aan het oog niet wordt doorgestuurd naar de oogarts.Lees verder

Infographic: blindheid over de wereld

Over de hele wereld worden mensen blind. In de Westerse wereld door andere oorzaken dan bijvoorbeeld in Afrika. Dat heeft te maken met de kwaliteit van de gezondheidszorg, de betaalbaarheid, maar ook met specifieke factoren. Denk bijvoorbeeld aan een grotere hoeveelheid zonlicht rond de evenaar, maar ook insecten die blindheid kunnen veroorzaken ( bijvoorbeeld rivierblindheid). In onderstaande infographic, geproduceerd door “the American Academy of Ophthalmology”. Klik op “continue reading” voor de infographic.Lees verder

Wereld Diabetes Dag: diabetes mellitus en het oog

Diabetes Mellitus
In het kader van de Wereld Diabetes Dag 2014 licht ik vandaag de relatie tussen suikerziekte (diabetes mellitus, kortweg diabetes) en het oog uit. Mensen met diabetes staan, als het goed is, altijd onder controle van een oogarts. De oogarts wil graag elk jaar het netvlies bekijken wanneer iemand bekend is met diabetes mellitus, zowel bij type 1 als type 2. Toch is er hierin een verschuiving gaande: steeds vaker wordt er bij de opticien een foto gemaakt van het netvlies (fundusfoto). Als op deze foto’s vervolgens afwijkingen worden gevonden wordt er doorgestuurd naar een oogarts, als er geen afwijkingen te zien zijn dan ziet u geen oogarts. Dat scheelt de oogarts en u veel tijd, en houdt de kosten laag.

Los van de afwijkingen die verderop genoemd zullen worden is het ook mogelijk dat iemand een verschil in sterkte ervaart. Dit betekent in de praktijk dat de bril niet elke dag even scherp zal kijken. De ooglens zal namelijk, afhankelijk van de glucosewaarden, een ander brekend vermogen kunnen hebben. Bij een stabiele glucosespiegel zal de ooglens in sterkte ook stabiel zijn, wat zorgt voor een stabiele gezichtsscherpte.

Fundusfoto van een gezond rechter oog.

Fundusfoto van een gezond rechter oog. Klik voor een vergroting.

Voor het oog (en de rest van het lichaam) is het belangrijk dat de glucosewaardes stabiel zijn. Het is dan ook goed om altijd de laatst gemeten HbA1c waarde te weten. Dit is namelijk de lange termijn gemiddelde. Deze vertelt ons vaak meer dan de ‘gewone’ glucosewaarden. De HbA1c waarde kunt u zelf niet prikken, dit zal vaak via de huisarts gaan. Daarnaast blijkt het voor de ogen nuttig te zijn als er ook gestart wordt met cholesterol verlagende medicatie (bijvoorbeeld simvastatine). Dit reduceert de kans op het krijgen van afwijkingen in het netvlies.

Afwijkingen
Er zijn verschillende afwijkingen denkbaar bij een slecht gereguleerde diabetes mellitus. In onderstaande foto is diabetische retinopathie te zien in het rechter oog. Zo zien we naast de normale bevindingen (fovea, optic disc, main blood vessel) ook afwijkingen. Er zijn meerdere bloedingen zichtbaar (hemorrhage & microaneurysm), en er zijn ophopingen van lipiden in het netvlies te zien (hard exudates). Deze lipiden ontstaan ook ten gevolge van een bloeding in het netvlies. Als er sprake is van bloedingen in het netvlies spreken we van diabetische retinopathie.

Diabetische retinopathie in een rechter oog. Klik voor een vergroting.

Diabetische retinopathie in een rechter oog. Klik voor een vergroting.

Naast deze bevindingen is het ook mogelijk dat er vocht onder de gele vlek (fovea of macula) komt. Dit noemen we diabetisch macula oedeem. Dit kan het zicht in korte tijd vrij snel doen dalen. Ook is het mogelijk dat er nieuwe bloedvaten ontstaan in het oog (zowel in het netvlies als elders). Dit klinkt positief, maar nieuwe bloedvaten zijn doorgaans van ernstig slechte kwaliteit. Dit zorgt er voor dat deze bloedvaten veelal zullen lekken. Feitelijk zorgen deze bloedvaten dus voor nieuwe bloedingen.

Rubeosis iridis: vorming van nieuwe bloedvaten in de iris.

Rubeosis iridis: vorming van nieuwe bloedvaten in de iris.

Behandeling
Afhankelijk van het type afwijking zal er een behandeling ingezet worden. Dit kan zijn dat de focus ligt op het stabiel krijgen van de glucosewaarden. Indien de afwijkingen verder gevorderd zijn kan worden overwogen om een laserbehandeling uit te voeren in het netvlies, en kunnen er injecties worden gegeven in het oog. De laserbehandelingen voorkomen dat het netvlies nog verder zal bloeden. Hiervoor wordt de buitenkant van het netvlies eigenlijk kapot gemaakt. Dit moet het centrum van het netvlies, het belangrijkste gedeelte, redden. Injecties kunnen bestaan uit Avastin-injecties. Deze worden ook gegeven bij natte maculadegeneratie. De Avastin zorgt ervoor dat de nieuw gegenereerde bloedvaten zich terug zullen trekken, en voorkomt de vorming van nieuwe bloedvaten.

Concluderend
Om problemen aan het oog te voorkomen is het belangrijk om er voor te zorgen dat de diabetes mellitus goed is ingesteld. Probeer de adviezen van de huisarts zo veel mogelijk op te volgen. Het netvlies is een zeer gevoelig deel van het menselijk lichaam. Het liefst wil je hier geen bloedingen krijgen.

 

Oogheelkunde: wie doet wat?

Oog

Binnen de oogheelkunde zijn er veel verschillende taken die je kan verrichten. Maar wie doet nou precies wat? Kan een opticien ook lenzen controleren? En kan een optometrist medicatie voorschrijven? En wat doet de assistent van de oogarts allemaal? We onderscheiden 2 verschillende takken van de oogheelkunde: de optiek en het ziekenhuis en beschrijven wie er werken en wat hun taken zijn. Onderstaand overzicht is hoe het is geregeld op mijn werkplekken. Dat neemt niet weg dat een ander ziekenhuis er een andere visie op na kan houden waardoor het proces net iets anders kan lopen.

Optiek:
Opticien: Een opticien meet de sterkte van de ogen. Daarnaast wordt een opticien opgeleid om de klant van een zo goed mogelijk advies te voorzien wat betreft montuur, glazen et cetera. Achter de schermen zal een opticien de brillen repareren en monteren. Dit is een MBO opleiding.
Contactlensspecialist: Een contactlensspecialist is altijd eerst een opticien, en leert daarna verder over contactlenzen. Een opticien leert in de regel niks over contactlenzen. Regels die van toepassing zijn op het meten van de ogen kunnen in veel gevallen bij contactlenzen overboord gegooid worden. Er is een andere aanpak nodig, en er is zeer veel kennis over de verschillende typen lenzen en materialen nodig. Een goede contactlenscontrole wordt dus minstens door een contactlensspecialist uitgevoerd. Ook deze opleiding is op MBO niveau.
Optometrist: Als optometrist kan je zowel ogen meten als contactlenzen controleren. Daarnaast is er op de opleiding veel aandacht voor het medische aspect. Een optometrist kan ook vooronderzoeken doen voor laserklinieken. Daarnaast kunnen er samenwerkingsverbanden zijn tussen de huisarts en het ziekenhuis, om zo onnodige consulten bij de oogarts te besparen, maar de kwaliteit van de zorg hoog te houden. Optometrie is een HBO opleiding die in Nederland alleen op de Hogeschool Utrecht wordt aangeboden.

Ziekenhuis:
Doktersassistent: De dokterassistent is veelal een administratieve hulp van de oogarts(en) die er voor zorgt dat de spreekuren soepel draaien. Denk hierbij aan het welkom heten van de patiënten, voormetingen verrichten et cetera. Daarnaast kan de doktersassistent assisteren bij poliklinische verrichtingen en kan deze zelfstandig bepaalde onderzoeken uitvoeren indien daar nascholing voor is geweest. De opleiding voor doktersassistent is op MBO niveau.
Technisch oogheelkundig assistent (TOA): Als TOA verricht je zelfstandig oogheelkundige onderzoeken nog voordat de patiënt bij de oogarts komt. In de praktijk komt dit vaak neer op het meten van het gezichtsvermogen, de oogdruk en een aantal andere aspecten die afhankelijk zijn van de bezoeksreden van de patiënt. Ook geeft de TOA vaak de druppels die er voor zorgen dat de pupil groot wordt zodat de oogarts het netvlies kan bekijken. Een TOA werkt zelfstandig, maar heeft altijd de oogarts beschikbaar indien nodig. De opleiding voor TOA is op MBO niveau.
Optometrist: Een optometrist kan ook werkzaam zijn in het ziekenhuis en hier zelfstandig patiënten onderzoeken. Waar de TOA een patiënt voorbereidt voor de oogarts, doet de optometrist het gehele onderzoek zelf. Wanneer de optometrist klaar is met het onderzoek wordt er overlegd met de oogarts, en schrijft de oogarts eventuele medicatie voor. Een optometrist mag geen medicatie voorschrijven. Optometrie is een HBO opleiding die in Nederland alleen op de Hogeschool Utrecht wordt aangeboden.
Oogarts: De oogarts is eindverantwoordelijke voor de diagnose. De oogarts schrijft medicatie voor en verricht de operaties. Ook bepaalt de oogarts op welke termijn een patiënt weer terug moet komen naar het ziekenhuis en welke onderzoeken er verricht moeten worden. Bij vragen is de oogarts uw aanspreekpunt, al dan niet via de doktersassistent. Netals elke art moet een oogarts eerst basisarts worden, en zich vervolgens specialiseren.

Oogheelkunde en dyslexie: wat is de invloed van de visuele perceptie?

Dyslexie en de visuele perceptie zijn nauw verbonden. Je kan niet lezen zonder te kijken. De ogen kunnen verschillende afwijkingen hebben die het lezen moeilijker maken. Een daarvan is een cilinder (astigmatisme).

Cilinder
Een cilinder ontstaat wanneer de voorkant van het oog niet mooi rond is, maar meer zoals een rugbybal gevormd is. De ene kant op is het oog vlakker dan de andere kant. Dit zorgt voor een ongelijke breking van de lichtstralen op het netvlies (HSP Network, 2014). De mate van kromming van het hoornvlies staat gelijk tot mate van breking van lichtstralen. Een hoge, ongecorrigeerde, cilinder wordt overdreven weergegeven in afbeelding 1.

Figuur 1: gedramatiseerde weergave van een ongecorrigeerde cilinder.  Bron: http://www.hpsnetwork.co.uk/refractive%20errors.html

Afbeelding 1: gedramatiseerde weergave van een ongecorrigeerde cilinder.


Lees verder

De huisarts in de oogzorg

Huisarts

In Nederland is het zo geregeld dat de huisarts in principe bepaalt of iemand doorgestuurd dient te worden naar een arts in het ziekenhuis. Je kan ook op eigen initiatief naar een arts gaan, maar dan zal het ziekenhuis de kosten aan u doorberekenen in plaats van aan de zorgverzekeraar. Declareren heeft in een dergelijk geval ook geen nut: zonder doorverwijzing zijn de kosten voor eigen rekening.

Als men klachten heeft is men dus  genoodzaakt om naar de huisarts te gaan. In veel gevallen is hier niks mis mee. Maar in het geval van ogen ligt dit iets gecompliceerder. Een huisarts heeft namelijk meestal niet de juiste apparatuur om goed naar de ogen te kunnen kijken. Dat is logisch, aangezien deze apparatuur erg prijzig is en zeer gespecialiseerd (dat wil zeggen, je kan de apparatuur niet voor andere doeleinden gebruiken). Daarnaast zijn de coschappen vrij kort om een goed beeld van de oogheelkundige zorg te kunnen krijgen. Bij klachten aan de ogen, in de vorm van een pijnlijk/rood oog, zal de huisarts vaak antibiotica voorschrijven (vaak chlooramfenicol of fucithalmic). Blijven de klachten aanhouden, dan volgt een doorverwijzing naar de oogarts.Lees verder

Wat is een macula pucker?

Een macula pucker, ook wel epiretinaal membraan of epiretinale fibrose genaamd, is een aandoening aan de gele vlek (macula) in het oog. Het kan het beste worden omschreven als een soort litteken. Dit litteken kan ontstaan na een achterste glasvochtloslating (posterior vitreous detachment: PVD). Het is nogmaals een reden waarom de oogarts graag iedereen wil zien die last heeft van lichtflitsen, of het toenemen/veranderen van de vlekjes in het beeld. Zonder een OCT kan de macula pucker over het hoofd gezien worden, aangezien deze zeer subtiel aanwezig kan zijn.

Alle lagen van het netvlies in een gezond oog.

Afbeelding 1: alle lagen van het netvlies in een gezond oog.

Zoals uit de naam af te lijden is, ligt het littekenweefsel als het ware op de macula. Als dit zo blijft is er in wezen niks aan de hand. Echter, de kans bestaat dat een pucker het zicht (ernstig) verslechtert. Dit kan bijvoorbeeld doordat de pucker trekt aan de macula. Zodoende kan een maculagat ontstaan. Als dit gebeurt mis je 1 van de meest kostbare gedeeltes van het netvlies: de macula is namelijk verantwoordelijk voor het scherpe centrale zicht. In afbeelding 1 is een gezond netvlies te zien zonder macula pucker (het kuiltje is de macula, zo hoort deze er uit te zien).

In afbeelding 2 zie je dat er als het ware een klein laagje bovenop het netvlies ligt. Ook is te zien dat het kenmerkende kuiltje van de macula niet meer te zien is. Er lijkt eerder een heuveltje aanwezig te zijn dan een kuiltje. Bij twijfel over het zicht, verandering van de vlekjes in het zicht (toename in aantal of grootte) is het raadzaam om direct de huisarts te contacteren. Deze zal u in de meeste gevallen dezelfde dag nog naar de oogarts doorverwijzen.

Afbeelding 2: de macula pucker ligt als een extra laagje bovenop het netvlies.

Afbeelding 2: de macula pucker ligt als een extra laagje bovenop het netvlies. Merk op dat het kenmerkende kuiltje van de macula niet meer te zien is.

 

De apparatuur van de oogarts

Wat me vaak opvalt in de optiek, maar zeker in het ziekenhuis, is dat mensen verbaasd zijn over hoeveel apparatuur we hebben staan. Al deze apparaten hebben hun eigen functie, en kunnen 1 bepaald onderdeel van het oog tot in detail vastleggen. Zo zijn er apparaten om het hoornvlies te scannen, het netvlies te scannen, de lengte van het oog te meten et cetera. Ik zal aan de hand van foto’s uitleggen wat de functie is van elk apparaat. Hierbij moet worden opgemerkt dat deze apparaten kunnen verschillen per specialist, en ook de hoeveelheid van de apparaten kan wisselen. Zo zal je in het Oogziekenhuis Rotterdam veel meer apparaten tegenkomen dan bij een algemeen ziekenhuis. Ditzelfde geldt ook voor een optiekwinkel met een optometrist versus (bijvoorbeeld) de Hans Anders.

Alle lagen van het netvlies in een gezond oog.

Alle lagen van het netvlies in een gezond oog.

OCT van Topcon © Topcon Medical

OCT van Topcon
© Topcon Medical

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lees verder

Glaucoom (hoge oogdruk)

Glaucoom is een groep aandoeningen aan de oogzenuw die het zicht nadelig (kunnen) beïnvloeden. In de meeste gevallen praten we van glaucoom wanneer de oogdruk te hoog is. De precieze werking is niet bekend, maar er wordt gedacht dat de hogere druk in het oog druk uitoefent op de oogzenuw. De zenuwvezels in de oogzenuw zouden, ten gevolge van de druk, geleidelijk afsterven, wat er voor zorgt dat de zenuwvezels geen informatie (beeld) door kunnen geven aan de hersenen. Dit is ook mogelijk zonder dat de oogdruk te hoog is, dan spreken we van normale druk glaucoom.

De gouden standaard in oogdrukmetingen.

De gouden standaard in oogdrukmetingen.

Lees verder

Hoe werkt een staaroperatie?

Gedramatiseerde tekening met staar in het (voor de patiënt) rechter oog.

Staar in het (voor de patiënt) rechter oog, gedramatiseerd.

Een staaroperatie is de meest uitgevoerde operatie in Nederland. Het is een operatie die meestal onder lokale verdoving wordt uitgevoerd. Beknopt houdt het in dat de troebele ooglens (staar) uit het oog wordt gehaald, en deze wordt vervangen door een nieuwe lens (IOL: intra-oculaire lens). Deze zorgt ervoor dat de gezichtsscherpte weer toeneemt, mits er geen complicaties zijn. Hieronder zal de procedure worden uitgelegd aan de hand van een video welke is genomen tijdens een staaroperatie uitgevoerd door Dr. Fogla. De stappen worden met een tijdsaanduiding weergegeven zodat u precies kunt zien wat er gebeurt.Lees verder