Winterlenzen: marketingpraat of goede raad? Het nut van een UV-blocker in contactlenzen.

Laatst kwam ik langs een artikel op Zienrs, een collectief van zelfstandige opticiens. Hierin stelden zij dat eigenlijk iedereen contactlenzen moet nemen met een UV-blocker er in, en het liefst de Acuvue Oasys lenzen van Johnson & Johnson. Er wordt gesteld dat UV schadelijk is voor het oog, en dat deze stralen ook in de winter in grote mate aanwezig is. Dit is juist, UV is in een bepaalde mate schadelijk voor het oog, je kan er eerder staar, maculadegeneratie en nog een aantal aandoeningen van ontwikkelen. Dit is dan ook een van de redenen dat een goede zonnebril altijd aan te raden is. Maar in de winter heb je deze zonnebril niet vaak op, en komen de schadelijke stralen alsnog in het oog. Tenzij de lenzen zijn uitgerust met een UV-blocker. Maar moet iedereen nu spontaan lenzen van Johnson & Johnson gaan dragen?

Oakley Jupiter zonnebril.

Oakley Jupiter zonnebril.

Lees verder

Infographic: blindheid over de wereld

Over de hele wereld worden mensen blind. In de Westerse wereld door andere oorzaken dan bijvoorbeeld in Afrika. Dat heeft te maken met de kwaliteit van de gezondheidszorg, de betaalbaarheid, maar ook met specifieke factoren. Denk bijvoorbeeld aan een grotere hoeveelheid zonlicht rond de evenaar, maar ook insecten die blindheid kunnen veroorzaken ( bijvoorbeeld rivierblindheid). In onderstaande infographic, geproduceerd door “the American Academy of Ophthalmology”. Klik op “continue reading” voor de infographic.Lees verder

Wereld Diabetes Dag: diabetes mellitus en het oog

Diabetes Mellitus
In het kader van de Wereld Diabetes Dag 2014 licht ik vandaag de relatie tussen suikerziekte (diabetes mellitus, kortweg diabetes) en het oog uit. Mensen met diabetes staan, als het goed is, altijd onder controle van een oogarts. De oogarts wil graag elk jaar het netvlies bekijken wanneer iemand bekend is met diabetes mellitus, zowel bij type 1 als type 2. Toch is er hierin een verschuiving gaande: steeds vaker wordt er bij de opticien een foto gemaakt van het netvlies (fundusfoto). Als op deze foto’s vervolgens afwijkingen worden gevonden wordt er doorgestuurd naar een oogarts, als er geen afwijkingen te zien zijn dan ziet u geen oogarts. Dat scheelt de oogarts en u veel tijd, en houdt de kosten laag.

Los van de afwijkingen die verderop genoemd zullen worden is het ook mogelijk dat iemand een verschil in sterkte ervaart. Dit betekent in de praktijk dat de bril niet elke dag even scherp zal kijken. De ooglens zal namelijk, afhankelijk van de glucosewaarden, een ander brekend vermogen kunnen hebben. Bij een stabiele glucosespiegel zal de ooglens in sterkte ook stabiel zijn, wat zorgt voor een stabiele gezichtsscherpte.

Fundusfoto van een gezond rechter oog.

Fundusfoto van een gezond rechter oog. Klik voor een vergroting.

Voor het oog (en de rest van het lichaam) is het belangrijk dat de glucosewaardes stabiel zijn. Het is dan ook goed om altijd de laatst gemeten HbA1c waarde te weten. Dit is namelijk de lange termijn gemiddelde. Deze vertelt ons vaak meer dan de ‘gewone’ glucosewaarden. De HbA1c waarde kunt u zelf niet prikken, dit zal vaak via de huisarts gaan. Daarnaast blijkt het voor de ogen nuttig te zijn als er ook gestart wordt met cholesterol verlagende medicatie (bijvoorbeeld simvastatine). Dit reduceert de kans op het krijgen van afwijkingen in het netvlies.

Afwijkingen
Er zijn verschillende afwijkingen denkbaar bij een slecht gereguleerde diabetes mellitus. In onderstaande foto is diabetische retinopathie te zien in het rechter oog. Zo zien we naast de normale bevindingen (fovea, optic disc, main blood vessel) ook afwijkingen. Er zijn meerdere bloedingen zichtbaar (hemorrhage & microaneurysm), en er zijn ophopingen van lipiden in het netvlies te zien (hard exudates). Deze lipiden ontstaan ook ten gevolge van een bloeding in het netvlies. Als er sprake is van bloedingen in het netvlies spreken we van diabetische retinopathie.

Diabetische retinopathie in een rechter oog. Klik voor een vergroting.

Diabetische retinopathie in een rechter oog. Klik voor een vergroting.

Naast deze bevindingen is het ook mogelijk dat er vocht onder de gele vlek (fovea of macula) komt. Dit noemen we diabetisch macula oedeem. Dit kan het zicht in korte tijd vrij snel doen dalen. Ook is het mogelijk dat er nieuwe bloedvaten ontstaan in het oog (zowel in het netvlies als elders). Dit klinkt positief, maar nieuwe bloedvaten zijn doorgaans van ernstig slechte kwaliteit. Dit zorgt er voor dat deze bloedvaten veelal zullen lekken. Feitelijk zorgen deze bloedvaten dus voor nieuwe bloedingen.

Rubeosis iridis: vorming van nieuwe bloedvaten in de iris.

Rubeosis iridis: vorming van nieuwe bloedvaten in de iris.

Behandeling
Afhankelijk van het type afwijking zal er een behandeling ingezet worden. Dit kan zijn dat de focus ligt op het stabiel krijgen van de glucosewaarden. Indien de afwijkingen verder gevorderd zijn kan worden overwogen om een laserbehandeling uit te voeren in het netvlies, en kunnen er injecties worden gegeven in het oog. De laserbehandelingen voorkomen dat het netvlies nog verder zal bloeden. Hiervoor wordt de buitenkant van het netvlies eigenlijk kapot gemaakt. Dit moet het centrum van het netvlies, het belangrijkste gedeelte, redden. Injecties kunnen bestaan uit Avastin-injecties. Deze worden ook gegeven bij natte maculadegeneratie. De Avastin zorgt ervoor dat de nieuw gegenereerde bloedvaten zich terug zullen trekken, en voorkomt de vorming van nieuwe bloedvaten.

Concluderend
Om problemen aan het oog te voorkomen is het belangrijk om er voor te zorgen dat de diabetes mellitus goed is ingesteld. Probeer de adviezen van de huisarts zo veel mogelijk op te volgen. Het netvlies is een zeer gevoelig deel van het menselijk lichaam. Het liefst wil je hier geen bloedingen krijgen.

 

Bijziend of verziend, wat is wat ook al weer?

Myopie of hypermetropie
Bijziendheid en verziendheid zijn termen die iedereen wel eens gehoord heeft. Deze 2 termen dekken lang niet alle afwijkingen qua sterkte, maar geven snel een beeld van wat iemand voor afwijking heeft. Het is zo dat bijziend betekent dat diegene voorwerpen van dichtbij scherp ziet. Dit geldt andersom voor verziend: die persoon ziet veraf juist scherp. Maar daar zit ook meteen een valkuil. Iemand met een afwijking van +6 in zijn bril is verziend. Echter, deze persoon ziet zonder bril zowel veraf als dichtbij wazig. Als we dit omdraaien, we nemen iemand met een bril van -6, dan ziet deze persoon inderdaad scherp voor dichtbij. Maar een simpel rekensommetje (1/6=0.16) leert ons dat deze persoon op een afstand van 16cm scherp zal kunnen zien. De normale leesafstand is doorgaang ±42cm. Deze persoon kan dus niet scherp lezen, tenzij het object erg dichtbij gehouden wordt. Een opticien spreekt dan ook liever van myopie (min-sterkte) en hypermetropie (plus-sterkte). Iemand die verziend is hoeft namelijk helemaal niet scherp te kunnen zien in de verte: dat geeft verwarring. Maar er zijn nog meer aspecten in brilsterkte die het zicht kunnen beïnvloeden.

De vorming van het beeld op het netvlies bij een myoop en een hyptermetroop oog.

De vorming van het beeld op het netvlies bij een myoop en een hypermetroop oog.

Cilinder
Daarnaast hebben we ook nog de cilinder. Dit aspect van de brilsterkte heb ik al uitgelegd in het artikel “Wat is een cilinder?“.

Hoe mooi het oog ook is, bijna niemand heeft 2 perfect ronde ogen. Hoe krommer het hoornvlies, hoe sterker de lichtstralen worden gebroken. Dit wordt weergegeven als de verticale lichtstralen die breken op het “1st focal point”, en de horizontale lichtstralen die breken op het “2nd focal point”.

In plaats van 1 mooi brandpuntje, ontstaan er 2 brandpunten (meer precies: brandlijnen). Nu willen we deze 2 brandpunten natuurlijk op elkaar krijgen op de gele vlek in het oog: dan zien we het scherpst. Dit doen we in dit geval door de lichtstralen in de verticale richting minder sterk te laten breken. Dit noemen we een cilindersterkte.

Presbyopie
Een moment waarop veel mensen de opticien bezoeken is rondom een leeftijd van 45 jaar. Er ontstaan leesproblemen, en ook in de verte wordt het zicht soms minder. Het instelvermogen van de ooglens (accommodatie), en daarmee het vermogen om beelden scherp op het netvlies te krijgen wanneer deze op een kortere afstand worden gehouden neemt af. Dit is een geleidelijk proces en zal bij iedereen voorkomen. Aan de hand van de leeftijd is het ook vrij gemakkelijk om in te schatten wat deze afwijking precies is. Dit is, anders dan bij myopie/hypermetropie/cilinder een sterkte die niks zegt over de vorm of de bouw van het oog. Het gaat louter om het instelvermogen, en dit zegt dan ook niks over het oog zelf, maar alleen over de leeftijd van de ooglens. Dit zorgt er echter wel voor dat iemand die nooit een bril nodig heeft gehad wazig gaat zien voor dichtbij, maar veraf scherp ziet: deze persoon lijkt dan verziend. Ook hier zien we dat deze term niet accuraat is. Er is namelijk sprake van presbyopie: een afname van het accommodatievermogen van het oog.

Concluderend
De termen bijziendheid en verziendheid maken het voor een leek snel inzichtelijk om wat voor afwijking het grofweg gaat. De term is zodoende dan ook redelijk toereikend voor de meeste mensen. Echter, voor opticiens, contactlensspecialisten en optometristen dekt dit niet de lading: we willen meer weten over de precieze afwijking van de ogen. Als u dan ook de term bijziendheid of verziendheid gebruikt zal de opticien deze graag nader toelichten voor uw situatie.

Ontstoken oogleden (blepharitis) en verstopte kliertjes (MGD)

Blepharitis
Ontstoken oogleden (blephar = ooglid, itis = ontsteking) is een aandoening die veel voorkomt. Daarnaast is het een aandoening die ook vaak niet opgemerkt wordt door de persoon zelf. Ontstoken oogleden zien er uit als vieze oogleden: er zit vuil tussen de wimpers. Afhankelijk van de ernst van de ontsteking kunnen de oogleden ook dik en rood worden. De ontsteking komt voort uit een overgevoeligheidsreactie op een bacterie die we allemaal bij ons dragen: de stafylokokken. Los van dat het vaak voorkomt, is het ook bijzonder goed te behandelen.

Blepharitis op het bovenste ooglid.

Blepharitis op het bovenste ooglid.

Het belangrijkste is om de oogleden goed schoon te houden. De schilfers zoals op bovenstaande foto moeten verwijderd worden door de oogleden goed te reinigen. Dit kan met lauw water, eventueel met wat babyshampoo. Ook zijn er speciale middeltjes op de markt als Blephasol-lotion en speciale doekjes Supranettes en Blephaclean. Het reinigen van de oogleden moet elke dag herhaald worden (liefst zelfs 2 maal), anders zal de ontsteking terugkeren. Als de ontsteking heftiger is kan de oogarts overwegen om ter ondersteuning een antibiotica-zalf voor te schrijven.Lees verder

Multifocale contactlenzen

Stel: je bent 40+ en krijgt meer moeite met het lezen van de kleine lettertjes. Een bril zie je niet zitten, of je hebt altijd al lenzen gedragen. Dan zijn multifocale contactlenzen misschien dé oplossing voor jou. Er zitten echter wel een aantal haken en ogen aan deze lenzen. In dit artikel zal ik uitleggen hoe deze lenzen precies werken, en welke opties er allemaal zijn. Voor allemaal geldt: het ei van columbus is nog niet uitgevonden in contactlenzen, en wanneer het donkerder wordt kan je meer last krijgen van een verstoord beeld.

Vanaf welke leeftijd kan je contactlenzen gaan dragen?

Een zachte contactlens.

Monovisie:
Monovisie is gebaseerd op het feit dat 1 oog word ingesteld voor dichtbij, en het andere oog optimaal wordt gemaakt voor de verte. Zodoende heb je voor elke situatie 1 oog dat een optimaal beeld geeft. Het lastige zit hem in het schakelen, je moet het goede oog op het juiste moment gebruiken. In het begin is dat ook erg wennen, maar áls het lukt heeft monovisie voor veel contactlensspecialisten de voorkeur. Het is duidelijk wat er gebeurt wanneer we een sterkte aanpassen, de lenzen blijven betaalbaar, en het geeft het beste zicht. Doorzetten is een pré. Maar naarmate de sterkte voor het lezen toeneemt, en daarmee ook het sterkteverschil tussen beide ogen, kan monovisie weer meer problemen opleveren. Lees verder

Oogheelkunde: wie doet wat?

Oog

Binnen de oogheelkunde zijn er veel verschillende taken die je kan verrichten. Maar wie doet nou precies wat? Kan een opticien ook lenzen controleren? En kan een optometrist medicatie voorschrijven? En wat doet de assistent van de oogarts allemaal? We onderscheiden 2 verschillende takken van de oogheelkunde: de optiek en het ziekenhuis en beschrijven wie er werken en wat hun taken zijn. Onderstaand overzicht is hoe het is geregeld op mijn werkplekken. Dat neemt niet weg dat een ander ziekenhuis er een andere visie op na kan houden waardoor het proces net iets anders kan lopen.

Optiek:
Opticien: Een opticien meet de sterkte van de ogen. Daarnaast wordt een opticien opgeleid om de klant van een zo goed mogelijk advies te voorzien wat betreft montuur, glazen et cetera. Achter de schermen zal een opticien de brillen repareren en monteren. Dit is een MBO opleiding.
Contactlensspecialist: Een contactlensspecialist is altijd eerst een opticien, en leert daarna verder over contactlenzen. Een opticien leert in de regel niks over contactlenzen. Regels die van toepassing zijn op het meten van de ogen kunnen in veel gevallen bij contactlenzen overboord gegooid worden. Er is een andere aanpak nodig, en er is zeer veel kennis over de verschillende typen lenzen en materialen nodig. Een goede contactlenscontrole wordt dus minstens door een contactlensspecialist uitgevoerd. Ook deze opleiding is op MBO niveau.
Optometrist: Als optometrist kan je zowel ogen meten als contactlenzen controleren. Daarnaast is er op de opleiding veel aandacht voor het medische aspect. Een optometrist kan ook vooronderzoeken doen voor laserklinieken. Daarnaast kunnen er samenwerkingsverbanden zijn tussen de huisarts en het ziekenhuis, om zo onnodige consulten bij de oogarts te besparen, maar de kwaliteit van de zorg hoog te houden. Optometrie is een HBO opleiding die in Nederland alleen op de Hogeschool Utrecht wordt aangeboden.

Ziekenhuis:
Doktersassistent: De dokterassistent is veelal een administratieve hulp van de oogarts(en) die er voor zorgt dat de spreekuren soepel draaien. Denk hierbij aan het welkom heten van de patiënten, voormetingen verrichten et cetera. Daarnaast kan de doktersassistent assisteren bij poliklinische verrichtingen en kan deze zelfstandig bepaalde onderzoeken uitvoeren indien daar nascholing voor is geweest. De opleiding voor doktersassistent is op MBO niveau.
Technisch oogheelkundig assistent (TOA): Als TOA verricht je zelfstandig oogheelkundige onderzoeken nog voordat de patiënt bij de oogarts komt. In de praktijk komt dit vaak neer op het meten van het gezichtsvermogen, de oogdruk en een aantal andere aspecten die afhankelijk zijn van de bezoeksreden van de patiënt. Ook geeft de TOA vaak de druppels die er voor zorgen dat de pupil groot wordt zodat de oogarts het netvlies kan bekijken. Een TOA werkt zelfstandig, maar heeft altijd de oogarts beschikbaar indien nodig. De opleiding voor TOA is op MBO niveau.
Optometrist: Een optometrist kan ook werkzaam zijn in het ziekenhuis en hier zelfstandig patiënten onderzoeken. Waar de TOA een patiënt voorbereidt voor de oogarts, doet de optometrist het gehele onderzoek zelf. Wanneer de optometrist klaar is met het onderzoek wordt er overlegd met de oogarts, en schrijft de oogarts eventuele medicatie voor. Een optometrist mag geen medicatie voorschrijven. Optometrie is een HBO opleiding die in Nederland alleen op de Hogeschool Utrecht wordt aangeboden.
Oogarts: De oogarts is eindverantwoordelijke voor de diagnose. De oogarts schrijft medicatie voor en verricht de operaties. Ook bepaalt de oogarts op welke termijn een patiënt weer terug moet komen naar het ziekenhuis en welke onderzoeken er verricht moeten worden. Bij vragen is de oogarts uw aanspreekpunt, al dan niet via de doktersassistent. Netals elke art moet een oogarts eerst basisarts worden, en zich vervolgens specialiseren.

Wat is een cilinder?

Een cilinder (astigmatisme) is maar een bijzondere sterkte, althans, als we de klanten mogen geloven. 90% van de mensen heeft een cilinder in een bepaalde mate. Dat is dan ook wat ik meteen zeg als iemand mij vertelt dat hij/zij wel een cilinder in zijn bril heeft. Het klink heel spannend, maar het valt reuze mee. Als de cilinder niet hoger is dan -2.25 (opticiens drukken de cilinder uit in een negatieve waarde) kost het ook niks extra’s qua glazen. Maar hoe werkt zo’n cilinder nou?

3D-model van een oog met een cilinder.

3D-model van een oog met een cilinder.

Lees verder

Steekproef opticiens

Vrijdag 10 oktober 2014.
Samen met een collega besluiten we om eens te kijken hoe andere opticiens het voor mekaar hebben. Ik werk bij een particuliere opticien, zij bij Eye Wish Opticiens. We zijn benieuwd naar de klantvriendelijkheid van andere winkels, en ook vooral de deskundigheid. We onderwerpen 3 opticiens in Rotterdam aan een steekproef. We verzinnen een veelgehoorde klacht: de huisarts heeft geadviseerd om de ogen te laten meten nadat aangegeven is dat er vaak hoofdpijnklachten aanwezig zijn. Deze zijn met name na veel lezen aanwezig, en spelen al een langere tijd. Een opzienbarende steekproef met verrassende resultaten!Lees verder

Oogheelkunde en dyslexie: wat is de invloed van de visuele perceptie?

Dyslexie en de visuele perceptie zijn nauw verbonden. Je kan niet lezen zonder te kijken. De ogen kunnen verschillende afwijkingen hebben die het lezen moeilijker maken. Een daarvan is een cilinder (astigmatisme).

Cilinder
Een cilinder ontstaat wanneer de voorkant van het oog niet mooi rond is, maar meer zoals een rugbybal gevormd is. De ene kant op is het oog vlakker dan de andere kant. Dit zorgt voor een ongelijke breking van de lichtstralen op het netvlies (HSP Network, 2014). De mate van kromming van het hoornvlies staat gelijk tot mate van breking van lichtstralen. Een hoge, ongecorrigeerde, cilinder wordt overdreven weergegeven in afbeelding 1.

Figuur 1: gedramatiseerde weergave van een ongecorrigeerde cilinder.  Bron: http://www.hpsnetwork.co.uk/refractive%20errors.html

Afbeelding 1: gedramatiseerde weergave van een ongecorrigeerde cilinder.


Lees verder