Medicijngebruik en de ogen

Bij een goede anamnese hoort naast het uitvragen van de klachten ook het uitvragen van de medicatie. In het ziekenhuis is dit geen probleem, maar in de optiek hoor ik dan vaak de reactie “ik gebruik wel medicijnen maar die doen niks met de ogen.” Deze aanname is helaas fout, alle medicijnen hebben bijwerkingen, vaak ook oogheelkundig. Zo kunnen medicijnen droge ogen veroorzaken, of wisselingen in het zicht. Aangezien een optometrist geen medicijnen heeft gestudeerd, zal een optometrist in de optiek niet alle medicijnen kennen. Het overgrote deel van de voorgeschreven medicatie is echter vrij makkelijk te herleiden. Zo zullen de medicijnen voor een hoge bloeddruk, diabetes mellitus, verhoogd cholesterol en hart en vaat ziekten vaak wel bekend zijn, aangezien deze erg vaak voor komen.

Medicatie

Aan de hand van de medicatie die u gebruikt kunnen we niet alleen kijken naar eventuele oogheelkundige afwijkingen die daardoor veroorzaakt kunnen worden, maar we kunnen het ook omdraaien. Als we weten dat u 2x per dag 500mg metformine slikt, dan weten we automatisch dat u bekend bent met diabetes mellitus. Zodoende zijn we extra attent op de afwijkingen die voor kunnen komen bij diabetes mellitus, alsmede de afwijkingen die veroorzaakt kunnen worden door de medicatie (bijwerkingen). Zelfs een simpel pilletje als desloratadine (Aerius) welke gebruikt wordt voor de hooikoorts, en vrij verkrijgbaar is, kan bij ons al de puzzelstukjes in elkaar laten vallen.

Het is erg makkelijk om een overzicht te krijgen van de medicatie die u gebruikt. Vraag dit aan bij uw apotheek en zij zullen een overzicht uitdraaien. Neem dit mee wanneer u naar het ziekenhuis gaat, maar ook wanneer u naar de opticien gaat! Kies voor een goede opticien, liefst een waar een optometrist werkzaam is, zodat uw ogen echt serieus genomen worden. Indien de huisarts u doorverwijst naar de oogarts dan staat de medicatie vaak ook op de verwijsbrief. Controleer het overzicht voordat u naar ons toe komt, vaak staat er nog reeds gestaakte medicatie op de lijst.

Wereld Diabetes Dag: diabetes mellitus en het oog

Diabetes Mellitus
In het kader van de Wereld Diabetes Dag 2014 licht ik vandaag de relatie tussen suikerziekte (diabetes mellitus, kortweg diabetes) en het oog uit. Mensen met diabetes staan, als het goed is, altijd onder controle van een oogarts. De oogarts wil graag elk jaar het netvlies bekijken wanneer iemand bekend is met diabetes mellitus, zowel bij type 1 als type 2. Toch is er hierin een verschuiving gaande: steeds vaker wordt er bij de opticien een foto gemaakt van het netvlies (fundusfoto). Als op deze foto’s vervolgens afwijkingen worden gevonden wordt er doorgestuurd naar een oogarts, als er geen afwijkingen te zien zijn dan ziet u geen oogarts. Dat scheelt de oogarts en u veel tijd, en houdt de kosten laag.

Los van de afwijkingen die verderop genoemd zullen worden is het ook mogelijk dat iemand een verschil in sterkte ervaart. Dit betekent in de praktijk dat de bril niet elke dag even scherp zal kijken. De ooglens zal namelijk, afhankelijk van de glucosewaarden, een ander brekend vermogen kunnen hebben. Bij een stabiele glucosespiegel zal de ooglens in sterkte ook stabiel zijn, wat zorgt voor een stabiele gezichtsscherpte.

Fundusfoto van een gezond rechter oog.

Fundusfoto van een gezond rechter oog. Klik voor een vergroting.

Voor het oog (en de rest van het lichaam) is het belangrijk dat de glucosewaardes stabiel zijn. Het is dan ook goed om altijd de laatst gemeten HbA1c waarde te weten. Dit is namelijk de lange termijn gemiddelde. Deze vertelt ons vaak meer dan de ‘gewone’ glucosewaarden. De HbA1c waarde kunt u zelf niet prikken, dit zal vaak via de huisarts gaan. Daarnaast blijkt het voor de ogen nuttig te zijn als er ook gestart wordt met cholesterol verlagende medicatie (bijvoorbeeld simvastatine). Dit reduceert de kans op het krijgen van afwijkingen in het netvlies.

Afwijkingen
Er zijn verschillende afwijkingen denkbaar bij een slecht gereguleerde diabetes mellitus. In onderstaande foto is diabetische retinopathie te zien in het rechter oog. Zo zien we naast de normale bevindingen (fovea, optic disc, main blood vessel) ook afwijkingen. Er zijn meerdere bloedingen zichtbaar (hemorrhage & microaneurysm), en er zijn ophopingen van lipiden in het netvlies te zien (hard exudates). Deze lipiden ontstaan ook ten gevolge van een bloeding in het netvlies. Als er sprake is van bloedingen in het netvlies spreken we van diabetische retinopathie.

Diabetische retinopathie in een rechter oog. Klik voor een vergroting.

Diabetische retinopathie in een rechter oog. Klik voor een vergroting.

Naast deze bevindingen is het ook mogelijk dat er vocht onder de gele vlek (fovea of macula) komt. Dit noemen we diabetisch macula oedeem. Dit kan het zicht in korte tijd vrij snel doen dalen. Ook is het mogelijk dat er nieuwe bloedvaten ontstaan in het oog (zowel in het netvlies als elders). Dit klinkt positief, maar nieuwe bloedvaten zijn doorgaans van ernstig slechte kwaliteit. Dit zorgt er voor dat deze bloedvaten veelal zullen lekken. Feitelijk zorgen deze bloedvaten dus voor nieuwe bloedingen.

Rubeosis iridis: vorming van nieuwe bloedvaten in de iris.

Rubeosis iridis: vorming van nieuwe bloedvaten in de iris.

Behandeling
Afhankelijk van het type afwijking zal er een behandeling ingezet worden. Dit kan zijn dat de focus ligt op het stabiel krijgen van de glucosewaarden. Indien de afwijkingen verder gevorderd zijn kan worden overwogen om een laserbehandeling uit te voeren in het netvlies, en kunnen er injecties worden gegeven in het oog. De laserbehandelingen voorkomen dat het netvlies nog verder zal bloeden. Hiervoor wordt de buitenkant van het netvlies eigenlijk kapot gemaakt. Dit moet het centrum van het netvlies, het belangrijkste gedeelte, redden. Injecties kunnen bestaan uit Avastin-injecties. Deze worden ook gegeven bij natte maculadegeneratie. De Avastin zorgt ervoor dat de nieuw gegenereerde bloedvaten zich terug zullen trekken, en voorkomt de vorming van nieuwe bloedvaten.

Concluderend
Om problemen aan het oog te voorkomen is het belangrijk om er voor te zorgen dat de diabetes mellitus goed is ingesteld. Probeer de adviezen van de huisarts zo veel mogelijk op te volgen. Het netvlies is een zeer gevoelig deel van het menselijk lichaam. Het liefst wil je hier geen bloedingen krijgen.